سپرده بانکی یا رمزارز، سود کدام بیشتر است؟
سپرده گذاری در بانک ها معمولاً با تضمین امنیت و بازپرداخت اصل سرمایه همراه است، اما سود حاصل از آن در ایران به طور چشمگیری پایین تر از نرخ تورم است. برای مثال، بر اساس مصوبه اخیر دولت، نرخ سود سپرده یک ساله حدود 20.5٪ اعلام شده است. این در حالی است که نرخ تورم سالانه ایران در مهر 1404 حدود 45.3٪ بوده و در ماه های قبل نیز روند صعودی داشته است. بنابراین، سود سالانه سپرده های بانکی نمی تواند ارزش پول را در برابر تورم حفظ کند و در عمل مردم بخش زیادی از قدرت خرید خود را از دست می دهند. علاوه بر این، سپرده های بانکی در طول مدت سرمایه گذاری امکان برداشت یا جابه جایی آزادانه ندارند و معمولاً برای مدت ثابت بستگی به قرارداد، غیرقابل نقد شدن هستند. به عبارت دیگر، سپرده بانکی اگرچه از نظر امنیتی مناسب است، اما در شرایط تورمی کنونی عملاً ضررده محسوب می شود.
نرخ تورم سرسام آور و افت ارزش پول
اقتصاد ایران طی چند سال اخیر با تورم بالا و کاهش مستمر ارزش ریال مواجه بوده است. همان طور که اشاره شد، شاخص بهای مصرف کننده تا 45.3٪ در پاییز 1404 افزایش یافته است. این تورم بالا به معنای کاهش ارزش ریال است؛ به طوری که نرخ ارز دلار آمریکا در بازار آزاد طی یک سال گذشته بیش از 73٪ رشد کرده است. برای مثال در مهر 1403 ارزش دلار حدود 466 هزار ریال بود و اکنون بیش از یک میلیون و صد هزار ریال است. این افزایش شدید نرخ ارز به معنای آن است که هر دارایی که با ارزهای خارجی قیمت گذاری شده باشد (مانند تتر یا خودِ بیت کوین) بدون تغییر محسوس به نوعی پوششی در برابر تورم تبدیل می شود. در مقابل، سود سپرده های ریالی که تنها در محدوده حدود 20٪ است، پس از تعدیل با تورم، اثر منفی روی قدرت خرید می گذارد. بنابراین در چنین شرایطی، سپرده گذاری در بانک عملاً سود واقعی منفی دارد و افراد به دنبال دارایی های جایگزین برای حفظ ارزش پول خود هستند.
میل ایرانیان به سرمایه گذاری در رمزارزها
در سال های اخیر، تمایل مردم ایران به نگهداری و خرید ارزهای دیجیتال به طور قابل توجهی افزایش یافته است. مطالعات نشان می دهد که حدود 25٪ از ایرانیان در سال 2023 رمزارز در اختیار داشته اند. رمز ارزهایی مانند بیت کوین و ارزهای دیجیتال باثبات (مثل تتر USDT) به دلیل جلوگیری از محدودیت های مالی و حفظ ارزش دارایی، به ویژه محبوب شده اند. در ایران صرافی های دیجیتال مانند صرافی آی او فعال اند که امکان خرید و فروش بیت کوین، اتریوم و دیگر ارزهای معتبر را فراهم می کنند. به علاوه، از آنجا که دولت مقررات مشخصی برای استفاده از رمزارز وضع کرده، سرمایه گذاران با آگاهی از مسیر قانونی استخراج یا معامله، نسبت به سال های اولیه اعتماد بیشتری یافته اند. نتیجه این روند رشد علاقه عمومی و پذیرش نسبی رمزارزها در جامعه است؛ به طوری که رمزارز دیگر «چیز ناشناخته ای» نیست و بسیاری حاضرند به جای نگهداری ریال در بانک، سرمایه خود را به شکل ارز دیجیتال تبدیل کنند.
رشد فوق العاده قیمت بیت کوین و اتریوم
تجربه تاریخی بازار جهانی رمزارزها نشان دهنده بازدهی چشمگیر آن ها در بازه های چندساله است. برای نمونه، داده های آماری نشان می دهد که قیمت بیت کوین طی ده سال گذشته بیش از 26٬931٪ افزایش یافته است – یعنی اگر در سال 2014 صد دلار بیت کوین خریده بودید، امروز بیش از 26 هزار دلار ارزش داشت. این میزان رشد فوق العاده نسبت به هر دارایی سنتی دیگری بی سابقه است؛ چرا که شاخص بورس S&P500 طی همین دوره تنها حدود 193٪ و طلا حدود 125٪ بازدهی داشته اند. علاوه بر این، مطالعات سال های اخیر نشان می دهد اتریوم (دومین ارز دیجیتال مهم پس از بیت کوین) طی ده سال اخیر بیش از 257٬900٪ رشد کرده است! یعنی کسانی که اوایل سال 2016 اتریوم خریده اند باورنکردنی ترین سودها را کسب کرده اند. این موضوع نشان می دهد رمزارزها پتانسیل رشد بسیار بیشتری نسبت به سرمایه گذاری های سنتی دارند. حتی در سال های اخیر (مثلاً 5 سال گذشته) بیت کوین بیش از 1283٪ رشد کرده که باز هم چند برابر بازده اکثر بازارهای مالی جهان است. به زبان ساده، سرمایه ای که در زمان مناسب به صورت رمزارز ورود می یابد، می تواند در دوره ای چند ساله چندین برابر شود. این آمار و ارقام چشمگیر یکی از دلایل اصلی جذب سرمایه گذاران در سراسر جهان و به ویژه ایران به سمت ارزهای دیجیتال است.
رمزارزها علاوه بر رشد قیمتی بالا، در ایران یک مزیت ویژه دارند: با توجه به افزایش مداوم نرخ دلار، هر افزایش قیمت رمزارزها به اضافه بالا رفتن قیمت دلار در بازار آزاد، ارزش ریالی سرمایه افراد را دوچندان می کند. به عبارت دیگر، اگر قیمت بیت کوین در بازار جهانی دو برابر شود و همزمان نرخ دلار در بازار ایران نیز حدود 70٪ رشد کند، در پایان سرمایه شما بیش از سه برابر خواهد شد. این پدیده عملاً از دو مسیر ارزش سرمایه را افزایش می دهد. به همین دلیل در ایران بسیاری به رمزارزهایی روی آورده اند که یا قیمت آن ها مستقیماً در مقابل دلار سنجیده می شود (مثل بیت کوین یا اتریوم) یا خودشان در حکم معادل دلاری عمل می کنند (مانند تتر USDT). رمزارزی مانند تتر که عملاً معادل دیجیتال دلار است، هم ضمن حفظ دارایی شما به دلار، از نوسانات شدید رمزارزهای دیگر در امان می ماند و از افزایش قیمت دلار در برابر ریال بهره می برد.
مزایا و معایب سرمایه گذاری در رمزارزها
سرمایه گذاری در رمزارزها هم مانند هر بازار دیگری مزایا و معایب خاص خود را دارد. در ادامه برخی نکات کلیدی این دو دیدگاه را مرور می کنیم:
- بازدهی بسیار بالا: همان طور که اشاره شد، بیت کوین و اتریوم طی سال های اخیر بازدهی شگفت انگیزی داشته اند. افراد زیادی با خرید رمزارز در مقاطع مناسب، سودهای چند ده یا چند صد درصدی کسب کرده اند.
- پوشش در برابر تورم: بسیاری از رمزارزهای مطرح دارای عرضه محدودی هستند؛ برای مثال مجموع عرضه بیت کوین تنها 21 میلیون واحد است. این ویژگی آن ها را به نمونه هایی از «طلای دیجیتال» تبدیل کرده که می توانند ارزشی را که ناشی از تورم پول ملی از بین می رود، جبران کنند.
- امکان سرمایه گذاری با مقادیر کم: برخلاف برخی سرمایه گذاری ها که نیاز به مبالغ هنگفت دارند، رمزارزها را می توان با سرمایه اندک نیز تهیه کرد و در سبد سرمایه گذاری قرار داد. به علاوه، خرید و فروش آن ها به صورت 24 ساعته و در تمام دنیا امکان پذیر است.
- عدم وجود واسطه و تحریم گریزی: معاملات رمزارزها برخلاف سیستم بانکی نیاز به واسطه متمرکز ندارند و از تحریم ها و محدودیت های مالی دولت ها به راحتی عبور می کنند. برای بسیاری از ایرانیان این امکان یک مزیت بزرگ به شمار می رود.
- نوسان و ریسک بسیار زیاد: نکته مهم این است که نوسان رمزارزها بسیار بیشتر از سایر بازارها است. این نوسان بالا به معنای ریسک سرسام آور ضرر در کوتاه مدت است. برای مثال، در مقاطع مختلف تاریخ چند ماهه بیت کوین تا بیش از 50٪ ریزش کرده است و سرمایه گذاران ممکن است بخش زیادی از دارایی خود را از دست بدهند. بنابراین چنانچه وارد بازار رمزارز می شوید، باید آمادگی نوسانات شدید را نیز داشته باشید.
- نبود تضمین قانونی: سپرده های بانکی در ایران تا سقف مشخصی توسط صندوق ضمانت سپرده ها بیمه می شوند، اما هیچ نهاد قانونی مثل بانک مرکزی یا بیمه، مسئول حفظ سرمایه رمزارزها نیست. در نتیجه هک شدن صرافی، فراموشی رمز عبور کیف پول یا مسائل مشابه می تواند به راحتی سرمایه شما را تهدید کند.
- ریسک های حقوقی و تکنیکی: قوانین مربوط به رمزارزها در ایران هنوز در حال تکامل است و احتمال دارد هر لحظه بخشنامه ای جدید صادر شود. همچنین دانش فنی مورد نیاز برای نگهداری و استفاده امن از رمزارزها برای همه فراهم نیست و ترس از اشتباهاتی مانند ارسال به آدرس اشتباه وجود دارد.
ارزهای دیجیتال مطرح برای سرمایه گذاری
اگرچه صدها رمزارز وجود دارد، اما تمرکز سرمایه گذاران معمولاً روی چند ارز اصلی است. بیت کوین به عنوان نخستین و بزرگ ترین رمزارز دنیا، از نظر پذیرفته شدگی و نقدشوندگی وضعیت بهتری دارد. اتریوم به دلیل اکوسیستم برنامه های غیرمتمرکز (DeFi) و نقش ارزشیابی اش اهمیت بالایی یافته است. علاوه بر این، ارزهای دیجیتال باثبات مانند تتر (USDT) عملاً نماینده دلار آمریکا عمل می کنند و مانند دلار در برابر ریال سود می دهند. برخی آلت کوین های معتبر دیگر مثل بایننس کوین، کاردانو یا سولانا نیز به دلیل رشد اکوسیستم خود ارزشمندند، اما ریسک بیشتری دارند. توصیه می شود سرمایه گذارانی که به تازگی وارد این فضا می شوند ابتدا روی بیت کوین و اتریوم یا حداقل تتر تمرکز کنند و پس از کسب تجربه و تحقیق بیشتر، بخش کمی از سرمایه را به آلت کوین های دیگر اختصاص دهند.
جمع بندی و توصیه نهایی
با توجه به وضعیت اقتصادی ایران – تورم بالا و رشد پیوسته نرخ دلار – سپرده گذاری بانک ی در حال حاضر یک سرمایه گذاری کم بازده و حتی زیان ده است (به دلیل نرخ سود پایین و تورم بسیار بالاتر). در مقابل، رمزارزها تاریخچه رشد قیمتی بسیار چشمگیری دارند و به دلیل ارتباط قیمتی با دلار، افزایش ارزش آنان به ریال صعودی مضاعف می شود. به عنوان نمونه، حتی پس از اصلاح های دوره ای، روند بلندمدت بیت کوین و اتریوم صعودی بوده و بازدهی آن ها به مراتب بالاتر از سود سپرده بانکی است. از این رو، برای حفظ و افزایش ارزش سرمایه در بلندمدت سرمایه گذاری در رمزارزها به ویژه ارزهای محبوبی مثل بیت کوین و اتریوم توصیه می شود. البته بایستی خاطرنشان کرد که معامله رمزارز همواره ریسک بالایی دارد و باید با آگاهی کامل صورت گیرد. با این حال، اگر به دنبال راهکاری برای مقابله با تورم و جلوگیری از کاهش ارزش پولتان هستید، خرید بخشی از رمزارزهای معتبر در این شرایط اقتصادی معقول تر از سپرده گذاری در بانک به نظر می رسد. کاربران باید دقت کنند که هرگز تمام سرمایه خود را یکجا وارد یک بازار نکنند و با مشورت و استفاده از راهنمایی های کارشناسان، سبد متنوعی از دارایی ها تشکیل دهند. با در نظر گرفتن این نکات، سرمایه گذاری در ارزهای دیجیتال می تواند راه موثری برای حفظ و افزایش ارزش ریالی سرمایه در مقابل تورم و کاهش ارزش پول ملی باشد.
رمزارزهای مرتبط
نرخ لحظهای رمزارزهای مرتبط و سایر ارزهای دیجیتال.
بیت کوین
تتر
اتریوم
سولانا
