اوراکل (Oracles) در بلاکچین چیست؟
در فضای بلاکچین اصطلاح اوراکل به یکی از مفاهیم کلیدی تبدیل شده است. اما اوراکل در بلاکچین چیست و چرا این قدر اهمیت دارد؟ در این مقاله از وبلاگ صرافی آی او به زبان ساده به بررسی اوراکل ها، انواع شان، چالش ها و کاربردهایشان می پردازیم تا هم مبتدیان و هم حرفه ای ها بتوانند درک کاملی از این موضوع پیدا کنند. همراه ما باشید.
اوراکل در بلاکچین چیست؟
بلاکچین ها (مانند اتریوم) به خودی خود فقط به داده های داخلی (داده های درون زنجیره ای یا on-chain) دسترسی دارند و نمی توانند به طور مستقیم با دنیای واقعی یا داده های خارجی (خارج زنجیره ای یا off-chain) ارتباط برقرار کنند. اینجاست که اوراکل ها وارد میدان می شوند. اوراکل یک واسطه یا پل ارتباطی است که داده های خارجی مثل قیمت ارزهای دیجیتال، اطلاعات هواشناسی، نتایج ورزشی یا حتی داده های حسگرها را به بلاکچین منتقل می کند. این داده ها به قراردادهای هوشمند کمک می کنند تا بر اساس اطلاعات واقعی تصمیم گیری کنند و عملکرد خود را در برنامه های غیرمتمرکز بهبود ببخشند.
بدون اوراکل ها، بلاکچین ها مانند جزیره ای جداافتاده عمل می کنند و نمی توانند خدماتی مثل دیفای (مالی غیرمتمرکز)، شرط بندی آنلاین یا بازی های مبتنی بر بلاکچین را پشتیبانی کنند. به همین دلیل، اوراکل ها ستون فقرات توسعه این فناوری نوظهور هستند.
چرا اوراکل ها در بلاکچین مهم هستند؟
بلاکچین ها در یک دهه گذشته اکوسیستم عظیمی از ارزهای دیجیتال را با ارزشی بیش از یک تریلیون دلار خلق کرده اند، اما طراحی آن ها یک محدودیت بزرگ دارد: انزوای داده ای. بدون دسترسی به اطلاعات دنیای واقعی، برنامه های بلاکچینی نمی توانند خدماتی متنوع و کاربردی ارائه دهند. اوراکل ها این مشکل را حل می کنند و با انتقال داده های دقیق و قابل اعتماد، به کاربران اجازه می دهند از خدماتی مثل وام دهی در دیفای، پیش بینی رویدادها یا حتی بازی های منصفانه لذت ببرند.
اوراکل ها چگونه کار می کنند؟
اوراکل ها خودشان منبع داده نیستند، بلکه مانند یک پیام رسان عمل می کنند. آن ها داده ها را از منابع خارجی (مثل APIها) جمع آوری، تأیید و به بلاکچین منتقل می کنند. این فرآیند به شکلی امن و قابل اعتماد انجام می شود تا قراردادهای هوشمند بتوانند بر اساس آن عمل کنند. بسته به نوع داده و جهت انتقال آن، اوراکل ها به شکل های مختلفی کار می کنند که در ادامه به انواع آن ها می پردازیم.
انواع اوراکل ها در بلاکچین
اوراکل ها بر اساس منبع داده و نحوه عملکردشان به دسته های مختلفی تقسیم می شوند:
1. اوراکل نرم افزاری
این نوع اوراکل، داده های موجود در اینترنت را جمع آوری می کند و به قراردادهای هوشمند می رساند. مثلاً قیمت لحظه ای بیت کوین یا اتریوم از صرافی های مختلف توسط اوراکل های نرم افزاری تأمین می شود.
2. اوراکل سخت افزاری
برخی برنامه ها به داده های دنیای فیزیکی نیاز دارند، مثل دمای هوا یا اطلاعات ترافیک. اوراکل های سخت افزاری از حسگرها یا دستگاه های فیزیکی داده می گیرند و آن را به بلاکچین منتقل می کنند.
3. اوراکل انسانی
در مواردی که داده ها فقط توسط انسان قابل ارائه هستند (مثل نتیجه یک مسابقه تنیس محلی)، افراد داده را وارد سیستم می کنند و با امضای رمزنگاری شده، صحت آن را تأیید می کنند.
4. اوراکل ورودی
رایج ترین نوع اوراکل که داده های خارجی را به بلاکچین می آورد، مثل نرخ تبدیل ارزها.
5. اوراکل خروجی
این اوراکل برعکس عمل می کند و داده ها را از بلاکچین به دنیای خارج می فرستد؛ مثلاً وقتی قرارداد هوشمندی بخواهد پس از تحقق شرطی، پرداختی به حساب بانکی انجام دهد.
6. اوراکل متقاطع زنجیره ای
این نوع اوراکل داده ها را بین بلاکچین های مختلف جابه جا می کند، کاری که به هماهنگی بین روش های اجماع متفاوت نیاز دارد.
7. اوراکل کامپیوتری
برای برنامه هایی مثل قرعه کشی یا بازی ها که به اعداد تصادفی نیاز دارند، این اوراکل ها اعداد تصادفی تأییدشده تولید می کنند.
مشکل اوراکل چیست؟
با وجود اهمیت اوراکل ها، آن ها یک چالش بزرگ به نام “مشکل اوراکل” دارند. از آنجا که بلاکچین ها غیرمتمرکز و بدون نیاز به اعتماد هستند، وابستگی به اوراکل ها می تواند نقطه ضعفی ایجاد کند. اگر داده های اوراکل دستکاری شوند یا نادرست باشند، قراردادهای هوشمند هم اشتباه عمل می کنند. این مشکل به ویژه در اوراکل های متمرکز (که فقط از یک منبع داده استفاده می کنند) جدی تر است، چون ممکن است خرابی، خطا یا حملات سایبری آن ها را از کار بیندازد. برای حل این مشکل، اوراکل های غیرمتمرکز مثل چین لینک (Chainlink) توسعه یافته اند. این سیستم ها از چندین منبع داده و گره های مستقل استفاده می کنند تا دقت و امنیت را بالا ببرند.
اعتماد و امنیت در اوراکل ها
در برنامه های متمرکز، تأیید داده ها معمولاً با اعتماد به یک منبع انجام می شود، اما این روش با فلسفه غیرمتمرکز بلاکچین سازگار نیست. اوراکل های متمرکز می توانند هدف حملات شوند یا داده های نادرست ارائه دهند. در مقابل، اوراکل های غیرمتمرکز با استفاده از شبکه ای از گره ها و منابع متعدد، ریسک را کاهش می دهند و اعتماد کاربران را جلب می کنند.
مثال واقعی از اوراکل: چین لینک و قیمت بیت کوین
یکی از معروف ترین اوراکل های غیرمتمرکز، چین لینک است. فرض کنید می خواهید قیمت بیت کوین به دلار (BTC/USD) را در یک قرارداد هوشمند استفاده کنید. قیمت بیت کوین در صرافی های مختلف متفاوت است و هیچ قیمت مشخصی برای این رمزارز وجود ندارد. چین لینک با جمع آوری قیمت از چندین صرافی، میانگین آن را محاسبه می کند و نتیجه را به بلاکچین می فرستد. گره های چین لینک برای ارائه داده های دقیق، توکن LINK دریافت می کنند و اگر اطلاعات نادرست بدهند، جریمه می شوند. این روش باعث شده میلیاردها دلار تراکنش در برنامه های مختلف از این اوراکل استفاده کنند.
کاربردهای اوراکل در دنیای واقعی
اوراکل ها در حوزه های مختلف بلاکچین کاربرد دارند. در ادامه به چند مورد مهم اشاره می کنیم:
1. دیفای (مالی غیرمتمرکز)
دیفای یکی از بزرگ ترین حوزه های بلاکچین است که ارزش آن در سال 2021 به بیش از 170 میلیارد دلار رسید. خدماتی مثل وام دهی، تبادل ارز و کسب سود همگی به قیمت های لحظه ای نیاز دارند که توسط اوراکل ها تأمین می شود.
2. شرط بندی و بازارهای پیش بینی
سایت های شرط بندی غیرمتمرکز و بازارهای پیش بینی به نتایج رویدادها (مثل مسابقات ورزشی) نیاز دارند. اوراکل ها این داده ها را فراهم می کنند تا شرط ها به صورت عادلانه تسویه شوند.
3. بازی های بلاکچینی
در بازی های مبتنی بر بلاکچین، اوراکل ها اعداد تصادفی تولید می کنند تا بازی ها منصفانه باشند و بازیکنان مطمئن شوند سیستم تقلب نمی کند.
4. NFTها
توکن های غیرقابل معاوضه (NFT) می توانند با کمک اوراکل ها پویا شوند. مثلاً یک NFT می تواند بر اساس دمای هوا یا زمان روز تغییر کند (مثلاً شخصیت آن در روز آفتابی عینک بزند).
5. بیمه
در دیفای، هک ها خسارات زیادی به بار می آورند. قراردادهای بیمه ای برای محاسبه حق بیمه و پرداخت خسارت به داده های اوراکل (مثل ارزش دارایی ها یا اطلاعات حسگرها) وابسته هستند.
مشکلات و چالش های اوراکل ها
اوراکل ها با وجود مزایایشان، بی عیب نیستند:
- پیچیدگی: سیستم های غیرمتمرکز مثل چین لینک پیچیده هستند و ممکن است نقاط ضعف امنیتی داشته باشند.
- هزینه: استفاده از اوراکل ها هزینه بر است و برای پروژه های کوچک ممکن است مقرون به صرفه نباشد.
- اعتماد: حتی در سیستم های غیرمتمرکز، تضمین کامل صحت داده ها دشوار است و این موضوع به “تریلممای بلاکچین” (تعادل بین مقیاس پذیری، امنیت و غیرمتمرکز بودن) مرتبط می شود.
آینده اوراکل ها در بلاکچین
اوراکل ها مانند پیام رسان های عصر باستان، نقشی حیاتی در بلاکچین ایفا می کنند و بدون آن ها، این فناوری نمی توانست به این سطح از پیشرفت برسد. با توسعه اوراکل های غیرمتمرکز و بهبود امنیت و کارایی آن ها، انتظار می رود کاربردهای بیشتری در حوزه هایی مثل متاورس، اینترنت اشیا (IoT) و حتی مدیریت زنجیره تأمین ایجاد شود. صرافی آی او نیز می تواند با آگاهی از این فناوری، خدمات بهتری به کاربران خود ارائه دهد.
نتیجه گیری نهایی
اوراکل ها حلقه اتصال بلاکچین به دنیای واقعی هستند. آن ها با ارائه داده های دقیق و قابل اعتماد، امکان توسعه برنامه های متنوعی مثل دیفای، NFT و بیمه را فراهم کرده اند. با این حال، چالش هایی مثل امنیت و هزینه هنوز باقی است که باید با نوآوری های جدید حل شوند. اگر به دنیای ارزهای دیجیتال علاقه مندید، شناخت اوراکل ها شما را یک قدم جلوتر از دیگران قرار می دهد.
رمزارزهای مرتبط
نرخ لحظهای رمزارزهای مرتبط و سایر ارزهای دیجیتال.
بیت کوین
اتریوم
چین لینک
